معماری بازار کرمانشاه

معماری بازار سنتی کرمانشاه

قدمت بازار کرمانشاه به حدود 150 سال پیش می رسد یعنی زمانی که در دوره قاجار گمرک غرب در این شهرستان ایجاد شد. امروزه به بازار سنتی کرمانشاه که در بافت تاریخی این شهر قرار دارد، تاریکه بازار می گویند. بازار سنتی کرمانشاه، در کنار مسجد تاریخی عمادالدوله و حمام شهباز خان قرار دارد.

بازار کرمانشاه دارای ۱۸ راسته است از جمله این راسته ها می توان به زرگرها، تاریکه بازار (ادویه فروشیها)، آهنگرها، مسگرها، بنکدارها، بزازخانه و توپخانه اشاره کرد. این بازار دارای چهارسوق ها و ورودی های زیبا است که نشانگر دید زیبای معماران عصرهای گذشته و فرهنگ غنی این منطقه می باشد. در بازار کرمانشاه سه سرای مهم به نامهای وکیل الدوله، سرای حاج علی محمد همدانی و سرای نو وجود دارد.

مشخصات بازار کرمانشاه

این بازار در حدود ۲۰۰ سال پیش و در زمان حاکم شهر کرمانشاه، محمد علی میرزای دولتشاه ساخته شده است. این بازار دارای ۱۸ راسته است و در زمان خود بزرگترین بازار سرپوشیدۀ خاورمیانه به حساب می آمده است.

با احداث خیابان مدرس بازار به دو پاره شرقی و غربی تقسیم شده، گذرهای درون بافت قطع و خیابان پس از عبور از مقابل مسجد جامع و وسط سبزه میدان با از بین بردن این فضای شهری شاخه های اصلی بازار را قطع کرده و با ایجاد واحدهای تجاری در دو طبقه و جداره سازی شهری این خیابان به یکی از اصلیترین محورهای بافت کرمانشاه تبدیل شد.

راسته های بازار کرمانشاه

بازار کرمانشاه که در اثر عبور خیابانهای اصلی شهر هم اکنون به چهار قسمت تقسیم گشته است. این بازار از بخش ها و راسته بازارهای زیادی تشکیل گشته که جاذبه توریستی محسوب می شوند. با تغییراتی که در بازار بزرگ کرمانشاه به وجود آمد بسیاری از اصناف از جمله مسگری، سفیدگری، سراجی، صندوق سازی، گیوه کشی، نعل سازی، رنگرزی، صرافی و... برای همیشه به بوته فراموشی سپرده شد.

بازار کرمانشاه دارای ۱۸ راسته است از آن ها می توان به زرگرها، تاریکه بازار (ادویه فروشیها)، بازار یهودی ها (بازار اسلامی)، آهنگرها، مسگرها، بنکدارها، بزازخانه و توپخانه اشاره کرد. این بازار دارای چهارسوق ها و ورودی های زیبا است که نشانگر دید زیبای معماران عصرهای گذشته و فرهنگ غنی این منطقه می باشد. در زمان رونق اقتصادی منطقه و مسیر عبور جاده ابریشم، این بازار محل اصلی داد و ستد بازرگانان اروپایی و آسیایی بوده [نیازمند منبع] و با توجه به موقعیت استراتژیک دارای نشانه های خاص فرهنگی زیاد می باشد.

راسته بازار توپخانه

بازار توپخانه یکی از راسته های ۱۸گانۀ بازار بزرگ کرمانشاه محسوب می شود که از دروازۀ چیاسرخ (ابتدای بازار توپخانه) شروع شده و تا دروازۀ پل سیدجمعه (انتهای راسته بازار چال حسن خان) ادامه دارد و سردر جبهۀ شمالی آن نیز مشرف به خیابان ۴۰ متری مطهری (سیروس) قرار دارد. برای مدتی طولانی این راسته بازار از رونق افتاده و تقریباً متروکه شده بود، اما از خرداد ۱۳۸۷ فاز نخست احیای آن آغاز شد و تا پاییز ۱۳۸۸ تعداد ۵۰ چشمه طاق این بازار احیاء و مرمت شد.

سرا های بازار کرمانشاه

در بازار کرمانشاه سه سرای مهم به نام های وکیل الدوله، سرای حاج علی محمد همدانی، و سرای نو وجود دارد.

سرای وکیل الدوله

سرای وکیل الدوله در واقع مجموعه ای از چهار حیاط و یک دالان است. دالان و حیاط بزرگ تر در میانۀ مجموعه قرار دارند و اجزای مجموعه را به هم متصل می کنند. دو حیاط کوچک در دو طرف دالان قرار دارند، و در فرب صحن اصلی نیز حیاط بزرگ دیگری قرار گرفته است. هریک از این چهار حیاط را می توان یک سرای مستقل محسوب کرد. در وسط حیاط بزرگ تر مچموعه حوضی قرار دارد که به شکل کشکول ساخته است و هم اکنون به باغچه تبدیل شده است. دالان ورودی محور اصلی مجموعه است که محور آن بر محور طولی صحن اصلی عمود است. در طرفین دالان حجره ها به صورت متقارن قرار گرفته و دهانه بندی آن ها به دهانه بندی صحن اصلی شباهت دارد. سراسر مجموعه دارای نمای آجری است و در برخی جاها از کاشی کاری آبی فیروزه ای استفاده شده است.

سرای نو
سرای نو از دو صحن و یک دالان تشکیل شده است. دالان سرا بر امتداد محور شرقی-غربی قرار گرفته است. علاوه بر یک صحن اصلی، یک صحن و حیاط زاویه ای در گوشۀ جنوب شرقی سرا قرار دارد. ورودی های اصلی در گوشۀ جنوب غربی و میانۀ جبهۀ شرقی صحن قرار دارند. حجره ها به صورت متقارن در پیرامون صحن قرار گرفته اند. ساختمان بانک شاهنشاهی در وسط صحن اصلی قرار گرفته است.

منبع : معماری بازار کرمانشاه