کاروانسرا در بازار

کاروانسرا در بازار

نام گذاری کاروانسراها (خان ها) بیشتر بر اساس کالاهایی بوده که در آن کاروانسرا معامله میشده و یا از نام بنیانگذار آن کاروانسرا گرفته شده است.

کاروانسراها یا همان مجتمع های تجاری که امکان سکونت دارند در شهرهای اسلامی از لحاظ طرح و ترکیب ساختمانی تفاوت محسوسی با هم ندارند و با وجود گذشت قرنها ، تغییر زیادی در آنها بوجود نیامده است. کاروانسرا بطور کلی شامل یک حیاط میانی است که دور تا دور آن را حجره های به هم پیوسته تشکیل داده اند.

تفاوت کاروانسراها بیشتر در شکل زمین ، تعداد طبقات و نوع ایوان و رواق و راهروها می باشد. اکثر کاروانسراها دو طبقه هستند و البته در تبریز ، استانبول و بیروت کاروانسراهای سه طبقه هم وجود دارد. کاروانسراها در قاهره و فاس و چند شهر دیگر بیشتر از دو طبقه دارند.

کاروانسرا، در خاورمیانه به مسافرخانه ها یا مهمان خانه هایی که در فضای بزرگ برای راحتی کاروان ها هستند گفته می شود. اغلب در این نوع مهمان خانه ها که حیاطی بزرگ دارند، مسافران برای شب توقف می کنند. به کاروانسرای بزرگ، تیم می گویند. «تیم» یا «کاروانسرای بزرگ» بزرگ ترین نوع ساختمان های اسلامی است.

در یک تعریف ساده، کاروانسرا به ساختمانی اشاره دارد که کاروان را در خود جای می دهد و پلان آن معمولاً مربع یا مستطیل شکل است، با یک ورودی برجسته عظیم و بلند، معمولاً ساده و بدون نقش، با دیوارهایی که گاهی اوقات بادگیرهایی در انتهای آن تعبیه شده است. یک دالان با طاق قوسی که مابین ورودی و حیاط داخلی قرار گرفته است، فضای کافی را برای جا دادن حیوانات بارکش فراهم ساخته است. بر روی سکوی برآمده ای که در پیرامون این حیاط قرار گرفته است، طاقگان هایی واقع شده اند که نمای داخلی را مفصل بندی می کنند. در پشت آنها حجره های کوچکی برای منزل دادن مسافران ساخته شده است. در کاروانسراهای دو طبقه، از حجره های پایینی برای انبار کردن کالاها و از حجره های بالایی برای منزل دادن مسافران استفاده می شد.

پررونق ترین دوره احداث و مرمت کاروانسراها را می توان دوره صفویه دانست. در این دوران بود که شاه عباس یکم با توجه به تدبر خود، تصمیم به بازسازی و احیای جاده ابریشم نمود و یکی از الزامات این کار را احیای کاروانسراها می دانست. پژوهشگران همین موضوع را یکی از دلایل اشتهار بیشتر کاروانسراها به کاروانسرای شاه عباسی می دانند. هر چند ممکن است چندی از کاروانسراهای بازسازی شده کاروانسراهای پیش از صفویه باشد. از جمله کاروانسراهایی که در دوره صفویه ایجاد شده، کاروانسرای شاه عباسی کرج است که این کاروانسرا در زمان شاه سلیمان صفوی و بین سالهای ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۹ احداث گردیده است.

منبع : معماری بازار های اسلامی